CÓ MỘT ĐỊA CHỈ ĐỎ TỌA LẠC GIỮA LÒNG HỒ NÚI CỐC

Theo hẹn, vào một sáng chủ nhật thời tiết mát mẻ, tôi và các nhà báo đồng nghiệp đi gặp anh Nguyễn Quý Nghĩa, người nhà Đại tướng hiện được giao giữ chìa khoá khu Nhà lưu niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở đảo Kim Bảng trên Hồ Núi Cốc. Anh Nghĩa thông tin: “Đây là nơi khi nghỉ hưu, Đại tướng thường dừng chân, nghỉ ngơi trong các lần về với đồng bào Việt Bắc. Hiện, địa điểm này chưa mở cửa đón khách tham quan nên ít người biết tới…”.

Nhà tưởng niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại đảo Kim Bảng

Ra đời cách nay nửa thế kỷ, hồ Núi Cốc chiếm một vị trí đáng kể trong tâm khảm người dân, gần gũi, thân thương lạ thường. Những cái tên đảo Cái, đảo Cò, đảo Hoa, Kim Bảng… cũng xuất hiện từ đó. Có hồ, có vùng tiểu khí hậu, cây cối tốt tươi, cảnh sắc thơ mộng, chè ngon hơn và tiếng tăm xứ Thái vang vọng xa hơn. Người nhà và con cháu đồng đội đề nghị với tỉnh Bắc Thái giao quả đồi Kim Bảng, trồng rừng và xây trên đó một căn nhà lưu niệm để mỗi lần về “Quê hương thứ hai” (Đại tướng và các con thường nói Thái Nguyên là quê hương thứ hai của chúng tôi) Đại tướng nghỉ ngơi, tĩnh dưỡng, đồng bao thăm nom gần gũi, dễ dàng...

Từ bờ bên này, xuồng máy chỉ chạy mươi phút, chúng tôi đã đến đảo Kim Bảng. Trên đảo là ngôi nhà chính 2 tầng, kiến trúc đẹp mà giản dị, được bao quanh bởi hồ nước trong xanh và những rừng cây xanh tốt. Ở sát mép nước nơi bến thuyền là cây đa được Đại tướng cho trồng năm 1998, tỏa bóng mát giữa đảo. Có một mối liên hệ rằng: Trưa ngày 15-5-1945 tại cây đa đình Làng Quặng xã Định Biên huyện Định Hóa, Chỉ huy Võ Nguyên Giáp cho sáp nhập các lực lượng vũ trang để thành lập Việt Nam giải phóng quân. Chiều 16/8/1945, ông đọc Quân lệnh số 1 của Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc tại tán cây đa Tân Trào (Sơn Dương). Tối hôm sau, 17-8, Chỉ huy Võ Nguyên Giáp hội quân dưới gốc đa Chùa Đán… Còn hôm nay ở đây, khi bước chân lên đảo nhỏ, cây đa lại gợi nhớ về những năm tháng hào hùng ấy, thật thú vị…

Ông Nguyễn Quý Nghĩa, người thân gia đình Đại tướng được giao trông nom Khu lưu niệm này ngót hai chục năm qua, chia sẻ: “Sau khi Nhà lưu niệm hoàn thành năm 1999, Đại tướng và gia đình đã từng dọn về đây ở một thời gian. Khi Đại tướng mất, năm 2014, gia đình đã di chuyển chân nhang từ Hà Nội về đây để thắp hương Đại tướng, tưởng nhớ Đại tướng tại nơi ông gắn bó và đong đầy kỷ niệm nhiều năm. Năm 2020, nhân dịp kỷ niệm 109 năm ngày sinh của Đại tướng, bức tượng Đại tướng bằng đồng cũng được đưa về thờ…”

Trước hương án và chân dung Đại tướng, đoàn chúng tôi dâng cuốn sách ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp với Thái Nguyên được biên tập công phu, phát hành năm 2011. Chúng tôi biết trong lòng nhiều người dân Thái Nguyên, Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ là vị tướng văn võ song toàn, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn là con người nghĩa tình, thủy chung, giản dị. Ngay tại Nhà lưu niệm Đại tướng trên đảo Kim Bảng, qua tư liệu và hiện vật cũng phần nào nói lên được điều đó. Theo nguyện vọng của Đại tướng, muốn một nơi yên tĩnh, thoáng mát để ở lúc nghỉ hưu, năm 1996, được sự nhất trí của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Bắc Thái, gia đình đã chọn và xây dựng ngôi nhà hai tầng mái ngói làm nơi ở của Đại tướng trên đảo Kim Bảng. Ngôi nhà có lối kiến trúc hiện đại song vẫn mang dáng dấp nhà sàn của đồng bào Tày Việt Bắc. Phòng khách cũng là nơi trưng bầy nhiều kỷ vật quý, ký ức về những năm tháng chiến đấu, công tác cho đến lúc nghỉ hưu được tái hiện sinh động, in hình bóng của Đại tướng: Bức ảnh Đại tướng với Bác Hồ năm 1950 ở Thái Nguyên trước giờ xuất phát đi Chiến dịch biên giới được treo trang trọng. Trong ảnh, Bác nằm nghỉ trên tấm bạt bên gốc đa chợ Đu (Phú Lương), ngồi bên cạnh là Đại tướng.

Phòng khách cũng được treo nhiều bức ảnh do các phóng viên, nhà báo từng được gặp gỡ, phỏng vấn Đại tướng trao tặng cho gia đình. Ngoài các bức ảnh, gia đình còn gìn giữ, bảo quản nguyên vẹn những kỷ vật đã từng gắn bó với Đại tướng như: Chiếc giường ngủ bằng gỗ đơn sơ; một bộ bàn ghế làm việc bằng gỗ thông; bộ bàn ghế mây ngồi uống nước; bộ bàn ăn trước đây gia đình Đại tướng ngồi quây quần dùng bữa ở Định Hóa… Bức trướng của Chiến sĩ Việt Bắc trân trọng mừng "Anh Văn" thượng thọ tuổi 90 in dòng chữ to: “Nhân nghĩa kiên trung” với biết bao tình cảm và sự trân trọng dành cho người anh cả của Quân đội nhân dân Việt Nam. Bên dưới là chiếc lò sưởi, một gợi nhớ mang đậm dấu ấn của người vùng núi Việt Bắc... Bởi thế, trong căn nhà, các kỷ vật này đều được đặt ở vị trí trang trọng của phòng khách, phòng ngủ. Khách đến đây vô cùng xúc động khi trên bàn bằng mây đặt trang trọng 2 bộ ảnh về ngày về cõi vĩnh hằng của Đại tướng do Thông tấn xã Việt Nam hiến tặng…

Mười năm trước, Thái Nguyên đã đặt cho Quảng trường trung tâm tỉnh mang tên Võ Nguyên Giáp, tôn tạo những nơi Đại tướng và gia đình từng ở và làm việc trên Định Hóa, tôn tạo nơi đóng quân của Đại tướng ngày 17,18,19 tháng 8 năm 1945 ở chùa Đán hết sức ý nghĩa lịch sử. Còn Nhà lưu niệm Đại tướng trên đảo Kim Bảng (đến nay vẫn do gia đình quản lý) lại cho mọi người cảm nhận một góc khác trong con người và nhân cách Đại tướng. Đó là cuộc sống thường nhật, rất đỗi giản dị của người từng làm nên lịch sử, với biết bao kỷ niệm của Đại tướng khi ở đây lúc nghỉ hưu. Cũng trong ngôi nhà ấy, khi tới thăm chúng ta cảm nhận được tình cảm chân thành, sâu sắc mà Đại tướng dành cho quân dân Việt Bắc nói chung và Thái Nguyên nói riêng…

Tặng sách ảnh “Đại tướng Võ Nguyên Giáp với Thái Nguyên cho Nhà lưu niệm

Từ ngôi nhà của Đại tướng nhìn xa tầm mắt về phía bên kia hồ, tại xã Tân Thái, một công trình lịch sử do Bảo tàng Báo chí Việt Nam đầu tư mới được khánh thành vào ngày 9/8/2024. Đó là Khu di tích Quốc gia Trường dậy làm báo Huỳnh Thúc Kháng. Cách đây 75 năm, tháng tư năm 1949, Trường đã vinh dự đón Đại tướng về giảng chuyên đề “Cách khai thác tư liệu và viết báo ở mặt trận”. Trong tâm trí mỗi người làm báo chúng tôi tràn ngập cảm xúc về sự gắn kết thật kỳ diệu giữa lịch sử và hiện tại, giữa đất và người nơi đây.

Hồ Núi Cốc mùa này rất đẹp. Mặt hồ lung linh như ai dát vàng. 89 hòn đảo cây rừng xanh ngăn ngắt. Nơi đây đã lưu giữ những kỷ vật mang giá trị chân, thiện, mỹ của vị tướng huyền thoại, và với chúng tôi, những khám phá vừa rồi quả thật sâu lắng và vô cùng xúc động!