Kỳ 1 - Thái Nguyên tiếng vọng ngàn xưa
Từ những hiện vật của di chỉ khảo cổ tại Thần Sa huyện Võ Nhai đã cho thấy những dấu tích của loài người ở thời đại trung kỳ đồ đá cũ. Nghĩa là, cách nay hơn 10 vạn năm. Di chỉ khảo cổ học Thần Sa cho thấy có 4 tầng văn hóa khảo cổ. Những di vật đá đặc trưng của nền văn hóa Bắc Sơn, Hòa Bình, Sơn Vi và Thần Sa, như những tiếng vọng ngàn xưa để khẳng định Thái Nguyên từng là một trong những chiếc nôi của loài người.
Di chỉ mái đá Ngườm – Thần Sa , Võ Nhai , Thái Nguyên
Cũng những tài liệu khảo cổ mà lịch sử để lại, người dân Thái Nguyên ngay từ trước Công lịch, đã tham gia vào cuộc kháng chiến đầu tiên của dân tộc chống giặc nhà Tần xâm lược.
Trong bản sắc phong tìm thấy ở Đền Giá xã Đông Cao huyện Phổ Yên kể rằng: Một người dân làng Giá có công đánh giặc Ân đã được các vương triều sau này ghi công, phong là : Mạnh điền đại vương để muôn đời sau thờ phụng.
Sau Công lịch, vào năm 40, Hai Bà Trưng đứng lên khởi nghĩa đánh đổ bộ máy cai trị của Nhà Hán ở Giao Chỉ (Thời ấy Thái Nguyên nằm trong huyện Long Biên, Quận Giao Chỉ), nhân dân Thái Nguyên đã tích cực tham gia khởi nghĩa. Một nữ tù trưởng có tên Hồ Đề cai quản hơn 70 Động ( Động hiểu như bộ tộc) đã tập hợp nghĩa binh theo Bà Trưng đánh giặc và được phong tới chức phó tướng (ngang chức vụ của Trưng Nhị ).
Châu Giã Năng thời nhà Tùy, Lương là đất Phổ Yên ngày nay chính là quê hương của Lý Bí, năm 542 đánh thắng giặc Lương, định đô ở Thăng Long đặt tên nước là Vạn Xuân, xưng Vua Lý Nam Đế.
Thời Lý năm 1445, quân dân Thái Nguyên dưới sự chỉ huy của thủ lĩnh Phủ Phú Lương là Phò mã lang Dương Tự Minh đã đánh thắng giặc Tống xâm chiếm miền biên viễn của nước Đại Việt.
%20(1).jpg)
Đền Đuổm nơi thờ Phò mã Dương Tự Minh – Xã Động đạt, Phú Lương Thái Nguyên
Thế kỷ thứ XV nổi lên người anh hùng Lưu Nhân Chú quê Văn Yên - Đại Từ - Thái Nguyên đã giúp Lê Lợi lập nên nhiều chiến tích, được phong tới chức Đại Tư Mã tướng công.
Ngày 29/4/1428, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế tại Đông Kinh (Thăng Long), đã rất chú ý xây dựng chính quyền. Năm 1428, Lê Thái Tổ chia nước làm 5 đạo gồm: Đông, Tây, Nam, Bắc và Hải Tây, trấn, lộ, huyện, châu. Trong đó, Bắc Đạo có trấn Thái Nguyên. Trấn Thái Nguyên đầu Hậu Lê là địa phương vùng biên ải.
Vào năm Hồng Đức thứ 4 (1473), thừa tuyên Ninh sóc được đổi thành thừa tuyên Thái Nguyên. Thời Nam – Bắc Triều và Lê Trung Hưng, danh xưng Thái Nguyên không thay đổi nhưng giặc giã, can qua nhiều. Thời Lê Trung Hưng (1677), Cao Bằng được tách thành lập trấn. Trấn Thái Nguyên còn lại 2 phủ là Thông Hóa và Phú Bình. Phủ Phú Bình gồm các huyện Phổ Yên, Đại Từ, Phú Lương, Tư Nông, Bình Tuyền, Động Hỷ, Văn Lăng, Vũ Nhai và châu Định Hóa.
(Còn nữa)
Lê Nhung - Đài phát thanh truyền hình tỉnh Thái Nguyên
